Jeshi lililoko Port Sudan, linaloongozwa na Abdel Fattah al-Burhan, linategemea makumi ya maelfu ya wapiganaji wa kigeni ili kuimarisha vikosi vyake vya kijeshi. Wengi wa wapiganaji hao hupatiwa mafunzo katika kambi zilizopo nchini Eritrea, kando ya mpaka wa mashariki wa Sudan, kabla ya kutumwa kushiriki mapigano.
Gazeti la Sudan Times limefichua uwepo wa kambi nchini Eritrea ambako wapiganaji wa kigeni na mamluki hupatiwa mafunzo ya kijeshi kabla ya kupelekwa Sudan kupigana pamoja na jeshi la Sudan, wanamgambo wanaohusishwa na taasisi ya Muslim Brotherhood inayotajwa kuwa ya kigaidi, pamoja na makundi yenye misimamo mikali ya Kiislamu nchini humo.
Taasisi ya utafiti ya Uingereza ya Chatham House imeeleza kuwa zaidi ya makundi 12 yenye silaha yalipatiwa mafunzo nchini Eritrea kabla ya kutumwa mashariki mwa Sudan. Miongoni mwa makundi hayo ni lile linalojulikana kama Eastern Battalion, linaloongozwa na Amin Daoud, pamoja na maelfu ya wapiganaji wanaotekeleza majukumu ya kijeshi ndani ya Sudan baada ya kumaliza mafunzo yao katika ardhi ya Eritrea.
Ripoti hiyo imeeleza kuwa vikosi vinavyokadiriwa kufikia makumi ya maelfu ya wapiganaji vilivyowasili kutoka Eritrea vimesambazwa na jeshi la Port Sudan katika maeneo ya Kassala, Gedaref na maeneo ya mpakani, ambako vinashiriki operesheni na kutekeleza majukumu mbalimbali ya kijeshi ndani ya ardhi ya Sudan.
Ushirikiano dhidi ya Sudan
Wakati al-Burhan akiendelea kukataa kuketi katika meza ya mazungumzo ili kufikia suluhisho la amani na kidemokrasia la kumaliza vita vilivyozuka nchini humo katikati ya Aprili 2023, anaendelea kuimarisha vikosi vyake kwa kutumia wapiganaji wa kigeni, hatua inayotajwa kuwa na lengo la kurefusha mzozo ambao umesababisha zaidi ya nusu ya wananchi wa Sudan kuyahama makazi yao na kugeuza mgogoro wa kibinadamu nchini humo kuwa mbaya zaidi duniani, kwa mujibu wa tathmini za Umoja wa Mataifa.
Ushirikiano wa al-Burhan na Rais wa Eritrea, Isaias Afwerki, unahusisha uratibu wa hali ya juu katika masuala ya usalama na kijeshi, ikiwemo kutoa mafunzo na kufadhili makundi yenye silaha pamoja na wanamgambo wanaoajiriwa na jeshi la Sudan kutoka mataifa ya nje, wengi wao wakitoka katika eneo la Tigray nchini Ethiopia.
Aidha, al-Burhan anadaiwa kutumia ardhi na viwanja vya ndege vya Eritrea kama vituo vya kupitishia au kuhifadhi vifaa vinavyokusudiwa kwa ajili ya vikosi vya jeshi vilivyoko Port Sudan. Kwa mujibu wa ripoti za ndani na kikanda, sehemu kubwa ya vifaa hivyo hutoka Uturuki na Qatar.
Vilevile, baadhi ya ndege za kijeshi zinazomilikiwa na jeshi la al-Burhan zinaripotiwa kuhifadhiwa nchini Eritrea ili kuzilinda dhidi ya mashambulizi ya moja kwa moja yanayoweza kufanyika zikiwa ardhini. Pia, zimeibuka taarifa zinazodai kuwa vikosi vya Eritrea vinapigana pamoja na wapiganaji wa Tigray nchini Sudan kwa ajili ya kuunga mkono jeshi la al-Burhan.
Vikosi vya Tigray
Eritrea imekuwa na nafasi kubwa katika kurahisisha kuwasili kwa makumi ya maelfu ya wapiganaji kutoka Tigray, pamoja na kuchagua watu wenye uzoefu wa kijeshi kupitia kuwaingiza katika kikosi kinachojulikana kama 70th Army cha Tigray na wanachama wa Chama cha Ukombozi wa Watu wa Tigray (TPLF).
Kikosi cha 70th Army ni muundo wa kijeshi unaojumuisha makumi ya maelfu ya wapiganaji na maafisa waliovuka kuingia Sudan wakati wa Vita vya Tigray na baadaye kuajiriwa katika jeshi la al-Burhan. Kikosi hicho kinaelezwa kuwa na mpangilio na nidhamu zaidi ikilinganishwa na wanamgambo waliojiunga na jeshi la Port Sudan, wakiwemo wapiganaji wa Kikosi cha Al-Baraa ibn Malik, ambacho kinatajwa kuwa mrengo muhimu wa kijeshi wa taasisi ya Muslim Brotherhood.
Kikosi cha Al-Baraa ibn Malik kinatajwa kuwa na makumi ya maelfu ya wapiganaji pamoja na vifaa vingi vya kijeshi, hali inayokifanya kuwa miongoni mwa vikosi muhimu vinavyoshiriki katika vita vinavyoendelea nchini Sudan.
Wapiganaji wa Tigray wameshiriki mapigano nchini Sudan katika operesheni mbalimbali zilizofanyika maeneo ya Al Jazirah, Wad Madani, Kordofan, Blue Nile na Kurmuk. Pia wameendelea na shughuli za kijeshi karibu na mipaka ya Ethiopia na Eritrea, huku wakishiriki katika usambazaji wa silaha kwa vikosi vinavyohusishwa na utawala wa Port Sudan.
Tovuti ya Martin Plaut imeripoti kuwa wapiganaji wa 70th Army wanaelezwa kuwa kama mamluki, kwa kuwa ni kikosi cha kijeshi chenye wataalamu wa mapigano wanaoshiriki vita ambavyo si vyao kwa malipo ya fedha na ahadi ya kuwapatia wanachama wake haki mbalimbali. Wapiganaji hao walikuwa wameomba hifadhi nchini Sudan. Inadaiwa kuwa kila mpiganaji hulipwa fedha za Marekani (Dola), sambamba na kuahidiwa uraia.
Awali, tovuti ya Ethio Negrai ilichapisha ripoti kuhusu matumizi ya wapiganaji wa Tigray na jeshi la Sudan, ikieleza namna wanavyokusanywa na kupatiwa mafunzo nchini Eritrea pamoja na operesheni za mara kwa mara za kuwaajiri zilizofanyika katika kipindi cha miaka mitatu iliyopita.
Watu wengi kutoka Tigray walikimbilia Sudan kutafuta hifadhi wakati wa Vita vya Tigray, vilivyomalizika mwaka 2022 kupitia makubaliano ya Pretoria. Hata hivyo, ripoti hiyo inaeleza kuwa mamlaka za Port Sudan ziliwatumia wakimbizi hao kwa maslahi ya kijeshi na zimekuwa zikiendelea kuwaajiri kutoka katika kambi za wakimbizi.
Mamlaka za kijeshi za Port Sudan ziliripotiwa kuwatafuta watu waliopigana katika Vita vya Tigray na wenye uzoefu wa kijeshi, kisha kuwaingiza katika vikosi vyao baada ya kupatiwa mafunzo yaliyohitajika nchini Eritrea. Maelfu ya watu kutoka Tigray, wakiwemo raia wa kawaida na waliowahi kushiriki mapigano, walikuwa wamekimbilia mashariki mwa Sudan, hususan katika eneo la Gedaref na maeneo mengine ya mpakani.
Taasisi ya Chatham House imeeleza kuwa jeshi la Port Sudan limekuwa likiwatumia wapiganaji wa Tigray katika operesheni kubwa za kijeshi kwenye maeneo muhimu ya mapigano, yakiwemo Khartoum na Al Jazirah wakati wa operesheni za kutwaa tena Wad Madani, pamoja na Kordofan, Blue Nile, West Kordofan, White Nile na maeneo ya mashariki mwa Sudan. Baadhi ya wapiganaji hao waliajiriwa kutoka katika kambi za wakimbizi za Um Rakuba na Gedaref.
Kwa upande mwingine, tovuti ya Sudan Peace Tracker imefichua kutumwa kwa wapiganaji wa kigeni kutoka Tigray katika maeneo mbalimbali nchini Sudan, ambako wanatumika kama vikosi vya askari wa miguu vinavyopigana pamoja na jeshi la Port Sudan.
Baadhi ya wapiganaji hao walikuwa wamewahi kuhudumu katika vikosi vya kulinda amani vya Umoja wa Mataifa vilivyokuwa Abyei, kabla ya kuacha nafasi zao na kujiunga na jeshi la Sudan chini ya uongozi wa al-Burhan. Hatua hiyo ilifuatiwa na vipindi vya mafunzo ya kijeshi nchini Eritrea na katika maeneo mbalimbali ya mashariki mwa Sudan.
